Илин эҥэр улуустарыгар «Күн үҥкүүтэ оһуохай» түөлбэ оһуохайын бэстибээлэ
XIII-с төгүлүн Амма улууһун Эмис нэһилиэгэр ыытылынна
Ыам ыйын 28 күнүгэр сылын аайы үтүө үгэс буолан “Күн үҥкүүтэ оһуохай” диэн илин эҥэр улуустарын түөлбэ оһуохайдарын бэстибээлэ XIII-с төгүлүн Амма улууһун Эмис нэһилиэгэр улуу бэйиэт Күннүк Уурастыырап төрөөбүт Саппыйа алааһыгар сайыны көрсөр ыҺыах курдук тэриллэн, алгыстан саҕаланан, арыылаах алаадьынан, кымыһынан айах тутан, үрдүк таҺымҥа ыытыллан дьону-сэргэни түмэн сэргэхтик, өрө көтөҕүүлээхтик үрдүк таһымҥа ыытылынна. Амма улууҺун култуураҕа салалтата, Эмис нэҺилиэгин дьаҺалтата, Екатерина Захарова аатынан Олоҥхо дьиэтин үлэһиттэрэ, салайааччы Анжелика Александровна олус бэркэ тэрийэн, сылаас аҺынан күндүлээн, кытта кэлбит дьону, дьүүллүүр сүбэни барыбытын ытыс үөҺээ түҺэрэн көрүстүлэр, тэрийдилэр.
Манна илин эҥэр биэс улууһуттан, Амма, Таатта, Мэҥэ-Хаҥалас, Уус Алдан, Чурапчы оһуохайдьыттара кытыннылар. Быйылгыттан саҕалаан бэстибээл ааспыт сыллартан уратыта диэн - илин эҥэр улуустарыгар көһө сылдьан ыытылларар буолуута. Бэстибээлгэ барыта 13 саастаах оҕотуттан саҕалаан 91 саастаах ытык кырдьаҕаҺыгар тиийэ сүүсчэкэ оһуохай тылын этээччи кэлэн барыбыт сүргэбитин көтөхтө. Саастарынан үс түһүлгэҕэ арахсан (оҕолор 13-18 дылы, ыччаттар 18-35 дылы, улахан дьон 36 үөһээ) түөлбэ оҺуохайын уратыларын, матыыптара, хамсаныылара кэрэлэрин көрдөрдүлэр. Оҕолорго - 7, ыччаттарга - 11, улахан дьонҥо - 24 этээччи (барыта 42 этээччи) күөн күрэстэстилэр, ону таһынан кынат дьоннор көхтөөхтүк кыттыыны ыллылар. Түөлбэ оҺуохайа көлүөнэттэн көлүөнэҕэ ситими олохтоон, бэриллэн, сайда, тарҕана турарын көрдөрдүлэр. Амма улууҺугар XIII-с төгүлүн ыытыллыбыт "Күн үҥкүүтэ оҺуохай" илин эҥэрдэр түөлбэ оһуохайдарын бэстибээлэ өрөспүүбүлүкэтээҕи Олонхо ЫҺыаҕын түөлбэ оҺуохайын күрэһигэр бэлэмнэнии быһыытынан ыытылынна.
Оҕолорго бастыҥнарынан ааттаннылар:
I үрдэл - Дамира Дорофеева, Уус-Алдан Дүпсүн нэһилиэгэ;
II үрдэл - Анисия Потапова, Мэнэ-Ханалас Төхтүр нэһилиэгэ;
III үрдэл - Айсена Чирикова, Амма улууһун Амма нэһилиэгэ.
Анал ааттар:
«Түөлбэ оһуохайын тутуһааччыта» анал аат иҥэрилиннэ Вилена Лугиноваҕа Уус-Алдан Мүрү нэһилиэгэ;
«Түөлбэ маанылаах куолаһа» анал аат иҥэрилиннэ Ньургуйаана Устиноваҕа Амма улууһун Эмис нэһилиэгин оҕо этээччитигэр, оҥу тэҥэ Николаев Павел Павлович анал бирииһэ 2500 солк. уу харчынан, Степанова Мария Егоровна аатынан анал 10000 солк. сууммалаах бириис туттарылынна ;
«Кэскиллээх этээччи» анал аат иҥэрилиннэ Айдын Хоютановка Чурапчы улууһун Төлөй нэһилиэгин оҕо этээччитигэр, ону тэҥэ СӨ Дархан оһуохайдьыта Денис Оконешников анал бирииһэ 5000 солк. сетификата, Степанова Мария Егоровна аатынан анал бириис туттарылынна;
Амма улууһун Эмис нэһилиэгин оҕо этээччитигэр Айна Устиноваҕа Борисова Мария Николаевна аатынан анал 5000 суммалаах бирииһи уу харчынан, ону тэҥэ Николаев Павел Павлович анал бирииһэ 2500 солк уу харчынан туттарылынна;
Ыччаттарга бастыҥнарынан ааттанылар:
I үрдэл - Александр Карманов, Амма улууһун Сатаҕай нэһилиэгэ;
II үрдэл - Туйаара Яковлева, Таатта улууһун Чөркөөх нэһилиэгэ;
III үрдэл - Станислав Иванов, Мэнэ-Хаҥалас улууһун Майа нэһилиэгэ.
Анал ааттар:
«Кылыгырас кылыһахтаах» анал аат иҥэрилиннэ Альбина Семеноваҕа Таатта улууһун Ытык Күөл нэһилиэгэ;
«Түөлбэ оһуохайын утумнааччы» анал аат иҥэрилиннэ Зинаида Бураеваҕа Амма улууһун Амма нэһилиэгэ;
«Кэскиллээх этээччи» анал аат иҥэрилиннэ Туйаара Белолюбскаяҕа Амма улууһун Соморсун нэһилиэгэ;
СӨ Дархан оһуохайдьыта Денис Оконешников анал бирииһэ 50 000 солк. сертификатынан Станислав Ивановка Майа сэлиэнньэтин Мэҥэ Хаҥалас улууһун ыччатыгар туттарылынна;
СӨ Дархан оһуохайдьыта Денис Оконешников туруорбут анал бирииһэ 50 000 солк. сертификатынан Александр Кармановка Сатаҕай нэһилиэгин Амма улууһун ыччатыгар туттарылынна:
СӨ Дархан оһуохайдьыта Виталий Никифоров туруорбут анал бирииһэ Туйаара Яковлеваҕа Чөркөөх нэһилиэгиттэн Таатта улууһун ыччат этээччитигэр туттарылынна;
СӨ үтүөлээх оһуохайдьыта, хомус ууһа Роман Иванов туруорбут анал бирииһэ Айтаана Кыдалбаановаҕа Уус Алдан улууһун Курбуһах нэһилиэгин ыччатыгар туттарылынна;
Амма улууһун культураҕа уонна норуот айымньытын салалтата туруорбут анал бирииһэ Эмис нэһилиэгин Амма улууһун ыччатыгар Айталина Гоголеваҕа туттарылынна;
“Утум салҕааччы” анал аат иҥэриллиннэ Уйгулаана Николаеваҕа Эмис нэһилиэгин Амма улууһун ыччатыгар, ону тэҥэ Новикова Прасковья Николаевна аатынан анал бирииһи 20 000 солк. уу харчынан туттарылынна.
Герой ийэ Солдатова Елена Павловна аатынан анал бирииһи 10 000 уу харчынан Зинаида Бураеваҕа Амма улууһун ыччатыгар туттарылынна.
Улахан дьоҥҥо бастыҥ түөлбэ оһуохайын толорооччунан ааттаннылар:
I үрдэл - Татьяна Неустроева, Мэҥэ Хаҥалас улууһун Дьаҥхаады нэһилиэгэ;
II үрдэл - Мария Неустроева Мэҥэ, Хаҥалас улууһун Дьаҥхаады нэһилиэгэ;
III үрдэл - Анастасия Антонова, Таатта улууһун Тыараһа нэһилиэгэ.
Анал ааттар:
«Түөлбэ үгэһин туттарааччы» анал аат иҥэрилинниэ Анна Максимоваҕа Мэнэ-Ханалас улууһун Дьаҥхаады нэһилиэгэ, ону тэҥэ Евдокия Иванова бэстибээл ааптара туруорбут анал бирииһэ 5000 солк уу харчынан туттарылынна
«Кылыгырас куолас» анал аат иҥэрилинниэ Аннаҕа Ивановаҕа Таатта улууһун Тыараһа нэһилиэгэ
«Үйэлэри ситимниир этээччи» анал аат иҥэрилинниэ Евдокия Пестерева Амма улууһун Эмис нэһилиэгин этээччитигэр.
- Түһүлгэни тутааччы анал аат иҥэрилинниэ Афанасий Бурцевка Уус Алдан улууһун Майаҕас нэһилиэгин оһуохайдьытыгар, ону тэҥэ Захарова Мелания Прокопьевна аатынан анал бириис 4000 солк туттарылынна.
Бастыҥтан бастыҥ үҥкүү тылын этээччини быһаарар түһүмэххэ 7 кыттааччы талыллан киирэн сэрэбиэйинэн нүөмэрдэрин талан, утары талан ылбыт тиэмэлэрин тута хоһуйан күрэстэстилэр. Уран тыл ууһун туһанан, сааһылаан, сүһүөҕэр, хаамыытыгар, матыыбыгар сөп түбэһиннэрэн тута хоһуйуу ыарахаттардаах буолла. Ол эрэн үҥкүү тылын этэ үөрэммит кыттааччыларбыт иҥнибэккэ олус бэркэ этэн астыннардылар. Бастыҥ оһуохайдьыттары дьүүллүүр сүбэ бары биир киһи курдук сөптөөхтүк быһаардылар. Ол курдук, XIII-с «Күн үҥкүүтэ оһуохай” илин эҥэр улуустарын түөлбэ оһуохайын бэстибээлин КЫЛААН КЫАЙЫЫЛААХ аатын Амма улууһун оһуохайдьыта Ромина Федорова ылла. Киниэхэ 50 000 солк. сертификат, бэстиибэл Дархан этээччитин алтан бэлиэтэ туттарылынна. Ромина урукку сылларга бэстибээлгэ кыттан ыччаттарга Кылаан чыпчаалы ылан турар.
Улахан дьонҥо дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээтилэр:
Иванова Евдокия Николаевна – СӨ Артыкатааҕы эпос уонна ускуустуба киинин эпическэй нэһилиэстибэ салаатын салайааччыта;
Винокуров Михаил Николаевич – А.Д.Макарова аатынан культура колледжын фольклор салаатын уһуйааччыта;
Сивцева Изабелла Александровна - Таатта улууһун культура управлениетын салайааччыта;
Федорова Саргылаана Петровна - СӨ Артыкатааҕы эпос уонна ускуустуба киинин сүрүннүүр методиһа
Ыччаттарга дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээтилэр:
Степанова Варвара Александровна-Арчыына - М.Н.Жирков аат. Музыка колледжын Г.Г.Колесов аатынан фольклор салаатын уһуйаачыта;
Соколова Элла Кулагиновна - М.Н.Жирков аат. Музыка колледжын Г.Г.Колесов аатынан фольклор салаатын салайааччыта;
Оконешников Денис Викторович – Г.Г.Колесов аат. Олоҥхо дьиэтин үлэһитэ, алгысчыт, СӨ Дархан оһуохайдьыта;
Зверева Едокия Викторовна - СӨ Артыкатааҕы эпос уонна ускуустуба киинин эпическэй нэһилиэстибэ салаатын сүрүннүүр методиһа;
Никифоров Виталий Витальевич – Мэҥэ-Хаҥалас улууһун 1-кы Тыыллыма нэһилиэгин А.М.Алексеев аат. Культура киинин уус-уран салайааччыта, СӨ Дархан оһуохайдьыта.
Оҕолорго дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээтилэр:
Федорова Анфиса Алексеевна - Амма улууһун фольклорга специалиһа, СӨ Дархан оһуохайдьыта;
Данилова Елизавета Николаевна – Уус Алдан улууһун Олоҥхо дьиэтин уус уран салайааччыта;
Каженкин Игнатий Борисович - Чурапчы улууһун Олоҥхо киинин сүрүннүүр үлэһитэ.
Бэстибээлгэ илин эҥэр улуустар 30 000 солк. кыттыһан барыта холбоон 150 000 солк. үбү бириискэ, тэрээһини тэрийиигэ уктулар, спонсордартан бириискэ 174 000 солк. көрүлүннэ, барыта холбоон 301 000 солк. сууммалаах бириистэр туттарылыннылар. Бэстибээли тэрийиигэ барыта улуустартан, спонсордартан 324 000 солк. туттулунна. Ону таһынан Эмис нэһилиэгин олохтоохторо аһынан-үөлүнэн көмөлөстүлэр.
Бэстибээли Амма улууһун культуура уонна норуот айымньытын салалтата (салайаачы Нестеров Н.Н.), Эмис нэһилиэгэ тыа сирин түөлбэтэ, Екатерина Захарова аат. Олоҥхо дьиэтэ, СӨ Артыкатааҕы эпос уонна ускуустуба киинэ, Г.Г.Колесов аат. Олоҥхо дьиэтэ, Уус Алдан Олоҥхо дьиэтэ, Таатта улууһун культуура салалтата, Чурапчы улууһун Олоҥхо киинэ тэрийдилэр.
Бары кыттыбыт, тэрийсибит дьоммутугар тэрийээччилэр ааттарыттан махтанабыт! Өрүү да бу курдук илин эҥэрдэр сомоҕолоһон бииргэ үлэлээн, саҥа бырайыактары олоххо киллэрэргэ биир санаанан үлэлээтэхпитинэ барытын кыайыахпыт. Эһиил 2027 сылга XIV-с “Күн үҥкүүтэ оһуохай” илин эҥэр түөлбэ оһуохайын бэстибээлэ Ытык Таатта сиригэр А.Е.Кулаковскай 150 сылыгар ананан ыытыллыаҕа. Эһиил өссө күүстээхтик бэлэмнэнэн, бары сомоҕолоһон үрдүк таһымҥа бэстибээлбитин ытарга бэлэмнэниэхпит.
Бырайыак ааптара, тэрийээччитэ,
Артыкатааҕы эпос уонна ускуустуба киинин
эпическэй нэһилиэстибэ салаатын салайааччыта Евдокия Иванова