Юнкор гӹц – халык писатель, заслуженный журналист якте

Тидӹ 60 и нӓрӹ шыпшылтын, ти жеп лошты 14 книгӓжӹ пецӓтлӓлт лӓктӹн. «Пецӓтлӓлт лӓктӹн» манмы вуйта ӹшкеок лишӹ действим анжыкта, а вет каждый сборникшӹ, лыдыш ӓль проза книгӓжӹ пыт пӓшӓлӹмӹ ярелӓ шачыныт. Кӱн сӓмӹрӹк порашток анзыкылашы ӹлӹмӓш ашкыл гишӓн шытыржы ылын, тӹдӹ соиктокат мам шанен, тӹдӹм ӹштен шокта. Ипполит Лобановат тенгеок.

Шотеш пиштӹмӹ Ипполит Лобанов маханьы писатель ылмыжы гишӓн веле агыл, тенгеок мырызы поэт, мастар конферансье, пӹсӹ спринтер, куштен кердмӹжӹмӓт 24 январьын Виловат ЦМДКшты эртӓрӹмӹ творческий вадыжын кого концертӹштӹ ынгылышна, ужын керднӓ! Манаш веле – нӹл цӓш утла 75 иӓш сӓмӹрӹк агыл Ипполит Иванович ял вӹлнӹ ылын! А маняры тишкевек яктежӹ кого лӹмгечӹжӹм дӓ творческий вадыжым эртӓрӓш шытырланен! Вет кӱвлӓ кымылангдаш толыныт, мырывлӓжӹм мыренӹт, цилӓштӹ доно кӹлӹм мон, «лично» ӹшке ӱжӹн мыштен!

Сирӹмӓш пӓшӓ – нелӹ пӓшӓ, со вуйым пыдыртымыла, тенге гӹнят, Ипполит Лобанов ти пӓшӓ гӹц карангде, а 60 и лошты со сирен, лач журналист семӹньжӹ – 1981 и гӹц. «У гӹц шӹжӹ» пӹтӓришӹ книгӓжӓт тӹ инок лӓктӹн, а пакыла книгӓвлӓжӹ со кӹжгӹ гӹц кӹжгӹрӓквлӓ пецӓтлӓлтӓш тӹнгӓлӹнӹт. Пӹтӓри тетялык книгӓвлӓм лыктын гӹнь, вара коговлӓлӓн яралвлӓӓт шачыныт

«Свезӓ мардеж» (1999), «Ӹлӓш, ӹлӓш…» (2000), «Туан пӧртем» (2001), «Хайзи Морен дӓ молат» (2002) лыдыш сборниквлӓжӹ пиш символичный лӹмӓн ылыт. «Туан пӧрт – тидӹ ӹшке семня, шачмы сурт, туан вел, туан сӓндӓлӹк», – сирӓ поэт. «Туан пӧртӹштет тыр ӹлӹмӓш улы гӹнь, йӹрвӓш пуры кымыл лимӹ гишӓн поэт когоэшнен попа», – сирен Надежда Федосеева, филологи наукын кандидат.

Ипполит Лобанов «Жерӓ» газетӹн редакторын заместительжӹ семӹнь кырык мары шӱлӹшӹм цилӓ векӹ шӓрен, кырык мары авторвлӓн ушнымашым вуйлатен. Шукы тематический страницӹм лыктын: «Шанавӹл», «Акпарсын юкшы», «Шачмы солаэм». Сӓмӹрӹк поэтвлӓ доно вӓшлимӓшвлӓм эртӓрен, у авторвлӓм сӹлнӹ шая пӓшӓшкӹ шыпшын, композитор дӓ музыкантвлӓ доно кӹлӹм кычен.

Ипполит Лобановын творчествыжы гишӓн Валентин Афанасьев (Ондрин Валька) сирен: «Тӹдӹ и гӹц ишкӹ мастарлыкшым яжоэмден, халыкым пӓлӓ дӓ эдемвлӓ доно кӹлӹм кычен мышта. Ӹшкежӹ пингӹдӹлӓ каеш гӹнят, шӱмжӹ тӹдӹн пышкыды дӓ, анжет гӹньӹ, пиш яжо лыдыш корнывлӓ тӹдӹн шӱмжӹ гӹц лӓктӹнӹт. Тӹдӹ пыле-каклякавлӓм ак яраты дӓ кынамжы, йӓллӓн тидӹ ак келшӹ гӹнят, тӧрӹм келесен пуаш ак шеклӓнӹ. «Сила слова» лӹмӓн республиканский конкурсышты 2020 ин январьын сӹнгӹшӹ лин» («Жерӓ», 2020 ин 25 декабрь).

Тӹдӹн шукы статьяжы, очеркшӹ, пьесӹжӹ, повестьвлӓжӹ, романжы ӹлӹмӓшнӓн тагачшы цӹрежӹм анжыктат. «Сирӹзӹ, Россий писатель дон журналиствлӓн союзышты шалгышы И.И.Лобанов финноугор йых, кырык марын важшы доно пӓлӹмӹм ӹштӓ. Очерквлӓжӹ доно лыдшым Мары Эл, Россий, мир кымдыкеш сӓртен лыктеш, США-шкы дӓ Бразилишкӹ кандышт толеш, Европа мычкы ажед толеш. Спортсмен, поэт, журналист семӹнь мир кымдыкеш шон, ӹлӹмӓшӹм тӧр висен анжыкта», – сирен И.Иванов («Жерӓ», 2018 ин 26 январь).

Халык писатель районын школвлӓштӹ тыменьшӹвлӓ докы вӓшлимӓшкӹ кашташ ярата, библиотекӹвлӓштӹ вӓшлимӓшвлӓм эртӓрен.

Техень паян творческий ӹлӹмӓшӓн Ипполит Лобановым сусуэмдӓш тинӓр шукы хына дӓ анжышывлӓ толде кердделыт! Нӹнӹм кого залышкы Ипполит Иванович дӓ Виловат ЦМДК-н Любовь Соснова вуйлатымы фольклор ансамбль киндӹ-санзал дӓ хынам вӓшлимӹ мыры дӓ лапам рӱж шимӹ доно вӓшлинӹт. А хынавлӓ мӹндӹрцӓт ылыныт: Москва, Йошкар-Ола, Суасламары Республика гӹц – дӓ ӹшке районнан ӹрдӹ халажы дӓ Кырык сирнӓн солавлӓ гӹцӓт.

Пӹтӓриок Мары Элӹн Госсобранин Председатель, Кырык мары избирательный округын депутат Михаил Васютин кымылангдаш сценӹшкӹ лӓктӹн, Тау шамакым лыдын пуэн, кышты пиш шукы яжо шамаквлӓ творчествыжым, пӓшӓжӹм ӓклӹмӹ гишӓн ылыныт. Пуры шамаквлӓм колмыкыжы дӓ подаркам кычымыкыжы, Ипполит Ивановичӓт кого таум Михаил Зиновьевичлӓн тӓнгжӹ семӹнят келесен.

Кырык мары муниципальный районын вуйлатышы, районын депутатвлӓн собранин председатель, «Единая Россия» партин местный отделенин секретарь Евгений Смелов эче ик гӓнӓ Ипполит Лобановын цилӓ шотан кого лӹмӓн ылмыжым пӓлдӹртен дӓ подаркаэш шим мижгем мыжырым кычыктен.

Кожваж велеш шачшы, администрацин культура отдел вуйлатышы Светлана Плахова дӓ ЦКС-ӹн вуйлатышы Дмитрий Захаров Мары Элӹн халык писатель, 200 нӓрӹ мырым шачыктышы мырызы-поэтлӓн кого таум келесенӹт.

Мероприяти гач колышт-анжен шӹнзӹмӹ лошты пиш яжон пӓлдӹрнӹш, кыце йӹлмӹзӹ мастар Ипполит Иванович сценӹшкӹ кымылангдаш лӓкшӹ каждый эдемлӓн таум келесен мыштен, тӹдӹн кӱ дӓ ма доно айыртемӓлтмӹжӹм попен, кынамжы масакланен, но анжышывлӓ тенге концертӹм эртӓрӹмӹлӓнжӹ сусу ылмыштым лапам шимӹ дӓ ваштылалмы доно кычал колтенӹт.

Редакцин лӹм доно коллегынам тӹнг редактор Владимир Рыбаков кымылангден, Ипполит Лобанов кого опытан наставник ылеш манын, а «Край горномарийский» газетӹн ответственный секретарь Евгения Савельева мактен сирӹмӹ масакла лыдышым лыдын пуэнӓт, подаркам кычыктенӹт. Ти жепӹнок сагашты шукы жеп нелӹ 90-шы ивлӓн редактор ылшы Алексей Васканов ушнен. Тӹдӹ иквӓреш пӓшӓлӹмӹ годшым ӓшӹндӓрен дӓ подаркам кычыктен.

«Мӹньӹн кӓпӹштем пелӹжӹ суасламарын, пелӹжӹ кырыкмарын ылеш», – Ипполит Лобанов ик выртын маньы. Лачок, такеш агыл Суасламары Республика гӹц Культура дӓ архивный пӓшӓ министерство гӹц Тау шамакан кымылангдымашым К.Иванов лӹмӓн музейӹн директор И.В.Оверкина канден, сагажы иквӓреш пашкуды республикӹн халык поэт Раиса Сарби пуры шамаквлӓм келесен дӓ ӹшке лыдышыжы доно таум халыквлӓ лошты келшен ӹлӹмӓшӹм кычен шалгымы гишӓн раскыды юк доно попен. Кырык маары поэтнӓ нӹнӹн туан йӹлмӹштӹ доно хытыралат мышта, чӹдӹ агыл вӓшлимӓшкӹ пашкуды мӱлӓндӹшкӹ каштын, иктӹ-весӹн лыдышвлӓштӹм вӓшӓ-вӓшӓт сӓренӹт.

Писательӹн произведенивлӓжӹ «Жерӓ» газет дон «У сем» журнал гӹц пасна «Ончыко» журналешӓт, «Кугарня» газетешӓт пецӓтлӓлтӹнӹт, пасна книгӓ донат алык марла «Эх, мужыр кӧгӧрчен…» (2023) лӓктӹн. Писательӹн пӓшӓвлӓжӹм Мары Элӹн Заслуженный журналист Борис Шамиев ӹшке йӹлмӹшкӹжӹ сӓрен, седӹндон Йошкар-Ола гӹц лӹмӹн шукердшӹ тӓнгжӹ толын. Сагажы заслуженный тренер, спортын мастер региональный федераци лӹм гӹц Константин Лукьянов, Латансола мары, кымылангден, когоэшнӹмӓшӹжӹм пӓлдӹртен.

Ипполит Лобановын творчество корныжы пиш кымда ылеш. Тӹдӹ сӹлнӹ шаян кымшы жанржымат, драма жанрым, сӹнген. ««Йиш пӹжӓш» пьеса итӹрӓ йӹлмӹ доно сирӹмӹ. Персонажвлӓ ӹшке семӹньӹштӹ, чыкатан попат, седӹндон пьеса куштылгын, йонгатан лыдалтеш. Тидӹжӹ анжышылан персонажвлӓн сӹрӹштӹм, шанымашыштым цӹркӹнӹдеок ынгылаш палша. Пьеса кымылым лӱктӹшӹ сцена доно пӹтӓ. Автор конфликтӓн ситуацимӓт сюжетӹн мындырашкы пыртен», – Иван Горный, Мары Элӹн халык писатель, сирен коден («Жерӓ», 2012 ин 26 октябрь).

Кого концертӹшкӹ авторым кымылангдаш седӹндон Кырык мары драма театрын тӹнг режиссер Ольга Искоскина толын, артиствлӓжӹ кокшы лаштыкышты масакла куштымашымат, спектакль гӹц сценкӹмӓт анжыктен пуэнӹт.

Концертӹм видӹшӹ, Виловат кымдемӹн глава О.С.Ванюковат Ипполит Лобановым изижӹ годшенок пӓлӹмӹжӹм ӓшӹндӓрӹш, тӹдӹн доно когоэшнӹмӹжӹм попыш. Пӹтӓртӹшеш КПРФ парти гӹц С.И.Казанковын лӹм доно Ипполит Лобанов «80 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.» медаль доно пӓлемдӓлтӹн.

Пакыла концертӹм видӹшӹвлӓ луцкы минутеш антрактым ӹштенӹт, И.Лобановын творчествыжы гишӓн кого выставкымат тӹнӓм анжалаш лиэш ыльы.

Пакыла мырызы поэтӹн шамакеш сирӹмӹ мырывлӓм хынавлӓ дӓ Кырык мары район ЦКС-ӹн ансамбльвлӓ: Мары Эл культурын заслуженный пӓшӓзӹ Владимир Ромашкин, Марина Почтенева, Маргарита Широбокова, Валентина Костюнина, «Мари-Москва» группын Алена Кудрявцева дӓ Светлана Лобанова, Маргарита Синуткина, Зинаида Игнатьева, Владимир Саракеев, Борис Петров, Любовь Леонтьева, суасламарын Роза Степанова, Ирина Ларкина, ансамбльвлӓ «Пеледӹшӓн жеп» (Ямангаш ДК), «Шӧртньӹ жеп» дӓ «Йӹрӓлтӹш» (Эмӓнсола ДК), «Кечӹ ял» (Микрӓк ДК) – пачелӓ-пачелӓ мыренӹт. Пӓлӹмӓн, цилӓ мыры халык йӹлмеш перегӓлт кодде, но шӹрерӓкӹн мырымывлӓ радио дӓ молы концертвлӓштӓт йонгалтыт.

Тенгеок сем шактышы мастарвлӓ – музыкантвлӓ Софья Метелкина дон сӓмӹрӹк гармониствлӓ, Арсений Яйцов, Николай Анисимов дон Олег Мишкин, Владимир Саракеев, суасламарын Николай Фомиряков мырен кымылангденӹт (флейтымат подарен).

«Мистерия» ансамбльын (вуйлатышы Вячеслав Леонтьев) сӓмӹрӹк куштышы ӹдӹрвлӓ пӹсӹ дӓ мастар ылмышты доно концертӹм олмыктаренӹт.

Цилӓн, а пӹтӓртӹшеш Немсола пашкудывлӓжӹ сценӹштӹ когоэшнӹмӓш доно Ипполит Ивановичӹм кымылангденӹт, подаркам кычыктенӹт.

Тенге кого концерт доно Россий писатель дӓ Россий журналист ушемӹн членжӹ, Мары Эл Республикӹн заслуженный журналист, Мары Эл культурын заслуженный пӓшӓзӹ, Мары Элӹн халык писательжӹ Ипполит Ивановичӹм Кырык мары районын Виловат ЦМДК-шты мактымы.

Светлана ИЛЬИНА. «Жерӓ» №5 (10984), 30 январь 2025 ин.