«У сем» – кого пайдана
Ти шамаквлӓ поэт Евгений Першуткинӹн «У сем» лыдышыжы гӹц ылыт. Кырык мары йӹлмӹнӓ доно лӓкшӹ журналын лӹмгечешӹжӹ поэт дон писательвлӓ лыдышвлӓмӓт сиренӹт. Мырывлӓӓт шачыныт. 2000 ин 1-шӹ номерӹштӹжӹ техень лӹмӓн мыры журналын 70 иэшӹжӹ лӓктӹн ылын, семжӹм Александр Соснов келӹштӓрен. Яжо шамаквлӓм Е.Першуткин сирен коден.
А тӹнӓмшен 20 иӓт пиш пӹсӹн эртен кен, а «У сем» журнал лӓктӹн шалгымылан ӹнде 95 лин. Литературно-художественный дӓ общественно-политический «У сем» журналын 2025 иӓш 3-№-жӹм кидӹшкӹнӓ кычен лыдын кердӹнӓ. Пӹтӓришӹ страницӹвлӓшток тӹнг редактор Л.П.Ягодарова журналын 95 иӓш корныжым кӹтӹкӹн ӓшӹндӓрен пуэн, кырык мары йӹлмӹ доно лӓкшӹ изданин махань вӹлвӓлӓн ылмыжым ужаш лиэш. А кынам техень лӹм доно лӓкде, тӹнӓм кырык мары писательвлӓн сирӹмӹштӹ шукы лӹм доно лӓкшӹ альманахвлӓэш пецӓтлӓлтӹн.
1990 ин угӹц «У сем» журнал шачын, тидӹлӓн 35 и шон. Тидӹ историлӓн пиш кужы жеп агыл, но эдем курымын кым пайыштышы ик пайжы, седӹндон тинӓрӹ и лошты журналын редколлегижӹ цӹлт вашталтын. Кӱвлӓ журналым угӹц лыкташ палшенӹт, ӹшкежӓт у йиш пӓшӓм тӹнгӓлӹнӹт: И.И.Тарьянов (И. Горный) – главный редактор, М.И.Кудряшов – ответственный секретарь, а В.А.Акцорин, М.А.Георгина, Н.П.Егоров, А.М.Канюшков, Г.И.Матюковский, К.Н.Сануков редакционный коллегиштӹ ылыныт. Сирен шалгышы авторвлӓн состават ӹнде весӹ ылеш.
Жеп ӹшке пӓшӓжӹм ӹштӓ ик семӹнь веле агыл, а сӓмӹрӹквлӓмӓт ти жеп лошты ял вӹкӹ цаткыдын шагалтен. 35 и лошты кырык марын ӹдӹр-ӹрвезӹвлӓ кушкын шагалыныт, Россий писатель ушемӹн членвлӓ Елизавета Егоркина, Валентин Афанасьев, Тамара Денисова, Мары Эл Республикӹн халык писательжӹ Ипполит Лобанов, поэтвлӓ Светлана Вассанова, Россий журналиствлӓн ушемӹн член Евгения Савельева, Татьяна Иванова, Геннадий Замятин, журналист Надежда Алатайкина, проза жанр доно сирӹшӹ Евгения Яр, сӓмӹрӹк автор Анна Серебрякова дӓ молат, кӱвлӓ журналын курымжым кужемдӓт, сӹлнӹшая литературынам виӓнгдӓт. Лач ти поэт-писательвлӓн сирӹмӹ произведенивлӓштӹм 3-шы номерӹштӹ лыдын кердӹнӓ!
Проза рубрикӹштӹ Евгения Ярын у произведенижӹм пыртымы –«Пӱктӹшӹ яратымаш» повесть, коготьоти дон когопапим ӓшӹндӓрӹмӹ лӹмеш манын автор (пакыла лиэш). Ти авторым журналым лыдшывлӓ ӹнде яжон пӓленӓ: пиш сирен кердеш, интересный кужы сюжетан произведенивлӓм лыдынна. Ти повесть лӹмжӹ донок лыдаш йӓнгӹм тӓрвӓтӓ (кым страницӹм лыдылдальым – пакылажы ма лиэш, пиш пӓлӹмӹ шоэш!).
Ти лаштыкышты дӓ тетявлӓлӓнӓт пакылажы шукы шайыштмашым пыртымы.
«Кожла сирем» рубрикӹм Надежда Алатайкинан дӓ Ипполит Лобановын пӓшӓвлӓштӹ ситӓренӹт, мары шӱлӹшӹм шӓрӹшӹ «Коготьоти-папивлӓн мӱлӓндӹштӹ» лӹмӓн регионвлӓ лоштышы фольклорно-этнографический айо гишӓн ылыт.
Пӓлӹмӓн, «Поэзи» рубрикӹштӹ шукы авторын лыдышвлӓштӹм пыртымы, нӹнӹм сӹлнӹ йӹлмӹ доно Ипполит Лобанов, Геннадий Замятин сиренӹт. Татьяна Иванова ӹшке лыдышвлӓэшӹжӹ семжӹмӓт ӹшкеок кынештӓрен мышта. Ик мыры сага QR-кодым пумы – тӧрӧк колышташ лиэш, тидӹ пиш яжо йӧн! Эче Татьяна Макарован мырымыжым тенгеок колышт кердӹдӓ (шамакшы дӓ семжӹ Алексей Алексеевӹн, кырык мары йӹлмӹшкӹ Татьяна Иванова сӓрен).
Кырык мары йӹлмӹнӓ доно сек сӓмӹрӹк сирӹшӹнӓ улы – Анна Серебрякова. Ти номерӹштӹ куд лыдышыжы доно пӓлӹмӹ линӓ. Сӓмӹрӹк автор яжон сирен мышта: «Цилӓ ыжаргы, но йӹвӹртӹн/ Шӹжӹжӹ анжа шӱлӓлтӓл»; «Лаксаквлӓ киӓт, лач тӹгӹрвлӓ,/ Шӹп корны вӹлнӹ эчеӓт» дӓ молы яжо сӓрӓлтӹшвлӓ!
«Туан вел» рубрикӹшкӹ «Пиш Ире Ӹдӹр, сусу ли!» лӹмӓн кырык марла пӹтӓришӹ фильмӹн материалвлӓжӹм пыртымы, нӹнӹ доно Надежда Федосеева, филологи наукывлӓн кандидат, Россий писатель ушемӹн членжӹ, пӓлӹмӹм ӹштӓ.
«Кырык сирӹн лӹмлӹ эдемвлӓжӹ» лаштыкышты Зинаида Артюшкинан руш йӹлмӹ доно сирӹмӹ «О гусельных традициях Микряково» лӹмӓн ӓшӹндӓрӹмӹ сӹнӓн материалжы пиш интересный, сагажы шукердшӹ фотографивлӓм вӓрӓнгдӹмӹ. Мӹнь ӹшкежӓт кырык мары кӓршӹн историжӹм ланзӹленӓм, тиштӹ шукы пӓлӹмӹ лӹмӹм сирӹмӹ. Автор доно иквӓреш молнамшы дӓ кӹзӹтшӹ кӓрш мастарвлӓ доно когоэшненӓ, автор пӹтӓртӹшеш нӹнӹлӓн «Тымдышына, ТАУ!» манын сирен.
«У сем» журналын тӹнгӓлтӹш страницӹвлӓшкӹжӹ Мары книгӓ издательствылан 100 и теммӹ лӹмеш эртӓрӹмӹ ЙошкарОлаштышы фестиваль гишӓн Юрий Соловьевын дӓ Анатолий Тимиркаевӹн материалвлӓм пыртымы.
Журналын анзыл дӓ шайыл комвлӓштӹжӹ шукы цӹреӓн пиш цевер фотографивлӓм шӹндӹмӹ, кыдывлӓ Мары Элӹн дӓ Кырык мары районын халыкын ӹлӹмӓш доно кӹлдӓлтӹнӹт. Лыдда, ӹшкӹмдӓнӓт сирӓш кымылда лӓкшӹ!
С.ИЛЬИНА. «Жерӓ» №42 (10970), 24 октябрь 2025 ин.