Пӓшӓ эдемӹм лӹмлештӓрӓ

2017 и годшен Йоласал Культура томан пӓшӓжӹ шукемӹн – тӹдӹм кид пӓшӓвлӓм анжыктышы дӓ тӹшӓк тымдышы учрежденишкӹ сӓрӓлмӹ. Тӹнӓмшен кырык мары халыкын материальный дӓ нематериальный культурыжым перегӹмӓштӹ тӹдӹ пиш керӓл тома лин. Учрежденин штатыштыжы кӓндӓкш эдем ылеш, кыдывлӓ халыкын тагынамшен ӹштӹмӹ кид пӓшӓвлӓжӹм ӹшкежӓт ӹштен мыштат: коат, тӹрлӓт, ыргат, сӓвӹ гӹц плетӓт, шун рок гӹц тышкат, пу гӹц пӹчкедӓт – дӓ йӓллӓнӓт анжыктат, мастарлыкыштым сӓмӹрӹк ӹдӹрӹрвезӹвлӓлӓн тымден миӓт. Вет Йоласал культура дӓ кид пӓшӓ томашты декоративно-прикладной искусствын техень студивлӓ улы: «Ткачество», «Гончарное дело», «Вышивка», «Плетение из лозы», «Резьба по дереву», «Национальная одежда». Халыкын культурыжы празныквлӓ годым мырымаш-куштымаш гач веле агыл первиӓт дӓ кӹзӹтӓт каеш, шукыжок – ма-шон хӓдӹрвлӓм ӹшкӹлӓн ӹштен мыштымашты. Хресӓнь пӓшӓвлӓм пӹтӓрӹмӹкӹ, халык айовлӓ годым кӓнен, а и мычкы пӱлӓ пӓшӓ тӹкнен. Махань первишӹ хӓдӹрвлӓ тиштӹ музейӹштӹшӹ ганьы погымы ылыт, нӹнӹм шукы керӓлеш ӹштӹмӹ ылын.

Учрежденин пӓшӓзӹвлӓ тымдымы гӹц пасна экскурсивлӓм, выставкывлӓм эртӓрӓт, сола халыкын кӓнӹмӹ жепшӹм сусуэмдӓт: спорт йиш мадышвлӓшкӹ цымырат, кинофильмвлӓм анжыктат.

Учреждени тенгеок «Елеон» паломнический служба доно кӹлӹм кыча, седӹндон Йошкар-Ола, Чебоксар халавлӓ гӹц эдемвлӓ толын кеӓт. Нӹнӹ цилӓ экспонатым кычен анжен кердӹт, махань пӓшӓлӓн керӓл ылмым экскурсовод М.С.Иванова ынгылдарен шайышт пуа. Кид пӓшӓ учреждени ылешӓт, туриствлӓ учрежденин мастарвлӓн хӓдӹрвлӓштӹм сувенир семӹнь нӓлӹн кеӓт.

Кырык мары районышкы техень музей-мастерскойышкы толмышты шукеш ӓшӹндӓрӓлтшӹ манын, нӹнӹлӓн нӓлӹн кеӓшӹштӹ кид пӓшӓ мастар Александр Зубков сувенир семӹнь изи кӓршвлӓм ӹштӓ.

Александр Георгиевичлӓн ти здани кокшы туан пӧртшӹ ганьы, вет СПТУ-29 ылмы годым ӹшкежӓт тиштӹ тыменьӹн, пу гӹц ӹштӓшӓт мастарлыкым поген. Кӹзӹт тӹдӹ 2017 и гӹц студим вуйлата. Тымдымы гӹц пасна тӹнӓмшен 50 нӓрӹ техень сувенирӹм ӹштен, молы шукы хӓдӹрӹм ядмы семӹнят пӹчкедӓ, нӹнӹм йылатымы йӧн донат цеверемдӓ. Тӹдӹ коллективӹштӹ ӹшкетшӹ пӱэргӹ ылеш, седӹндон кого хозяйствышты пӱлӓ пӓшӓ тӹкнӓ.

Культура дӓ кид пӓшӓ томам пачмыкы, кым иштӹ кудывичешок вӹд вӓкшӹм поген шӹнденӹт. Ти вӓкшӹн шукы пӓшӓ процессӹм ӹштен кердшӹ техень приводшы улы, кыдым электроток доно ходышкы колтымыкы, пӹрцӹм янгыштен, мижӹм лӱл, пум ярыктышы токарный станокым сӓртен, итӹнӹм шерӹн дӓ итӹнӱм немӹртен лыктын кердеш. Но техень кого механизм доно Александр Зубков ӹшкетшӹ веле пӓшӓлен ак керд. Пӓлемденӓ: имештӹ шӹжӹм шӓдӓнгӹ пӹрцӹм янгыштенӹт, шергиндӹмӓт кӱэшт анженӹт.

Йоласал Культура дӓ кид пӓшӓ тома районыштына эртӓрӓлтшӹ кого мероприятивлӓ годым участвуя, ӧрдӹжкӓт сотрудниквлӓ товырашты доно кыдалыт. Ужынам: нӹнӹн выставкышты доны эдемвлӓ соок анжен шалгат, ма-шоным нӓлӹт, шун гӹц коршокымат сӓртен лыктыт.

А.Г.Зубковын мастерскойыштыжы пу, ханга дӓ фанера доно ровотаяш кӹзӹтшӹ жеплӓн ярал пиш шукы хӓдӹржӹ улы, а первишӹвлӓжӹм сола эдемвлӓ канден миэнӹт. Мастар эдемӹн шанымашыжы улы: кӹжгӹ преня гӹц кыце ханга, тӹшец молы хӓдӹрвлӓм махань инструменвлӓ палшымы доно ӹштӹмӹлӓ, пачелӓ-пачелӓ тӹ пӓшӓм ӹштӹмӓшӹм выставка семӹнь анжыкташ оптен пиштӹнежӹ. «Кидвлӓэм цилӓ вӓре ак шоэп. Молнам вет иквӓреш нӹл пӱэргӹ пӓшӓм ӹштеннӓ, – тыргыжландарышы шанымашыжым вӹкӹ лыкты. – Жепем утырак лимӹкӹ, шакташ ярал кого кӓршӹмӓт ӹштӓш кымылем улы, кӱ гӹц тыменялаш лиэш, тӹдӹн лӹмжӹмӓт пӓлем ылнежӹ».

Александр Георгиевич спорт доно кӹлӹм кыча – тӹдӹ телӹм ечӹ вӹкӹ шагалеш, тӓнгӓшӹмӓшвлӓшкӹ каштеш. А эче кым тетяӓн пӧрт хоза ылеш, 4-шӹ классышты тыменьшӹ ӹдӹрӓш cага уроквлӓмӓт ӹштӓш палшалтымыла, сӓй.

Тенге, ӓтяжӹ дӓ тьотяжы гӹц, ик йых гӹц весӹшкӹ ванжен мишӹ, кид пӓшӓ Александр Георгиевичӹм столярын корнышкы цаткыдын шагалтен. Культура дӓ кид пӓшӓ томашты тӹдӹн керӓлжӹм ӓклен мыштат. Теве тилошты, 25 мартын, Я.Эшпай лӹмеш халык культурын центрӹштӹ, Россий халыквлӓн икышын ылмы им пачмы годым учрежденин пӓшӓзӹвлӓ А.Г.Зубков дон М.С.Иванова Мары Элӹн культура, печать дӓ национальность пӓшӓ шотышты министерствын Почетан грамотым Кырык мары муниципальный район администрацин глава Сергей Першуткинӹн кид гӹц получаенӹт.

Светлана ИЛЬИНА. «Жерӓ» №16 (10995), 17 апрель 2026 ин.